Sajak Pangangguran

Karya Godi Suwarna

Brul. Nu murudul tina sela-sela batu tina sela-sela waktu bari

ngempur raga dilulur harepan. “tong salempang! Pakasaban

ngancik satangkarak nagri!” carék curuk bari tuluy ngabagi-

bagikeun ka anakna ka incuna. Brul. Murudul nu ka ku-

lonkeun nu ka wétan nu ka kalér nu ka kidul tingbaliur seja

ngajual jentulan susuganan aya nu rék nawar daging jeung

tulangna aya nu rék meuli getih jeung uratna tapi geuning

kalah tarepung jeung peteng. Bada ngaprak madhabpapat

manglaksa raga ngajoprak nyaraksian samagaha tengah

beurang mentrang-mentring.”Pangwangunan! Pangorbanan

saméméh sarenang-senang!” haok nu rabeng, ngarapung tuluy

sahéng ngapling langit bari ngabagikeun béntang ka sanakna

ka kadangna. Manglaksa nu samar cabak rék nyorowok bari

meureup tapi sora jeung tanaga teu nyampak dina ketakna.

 

Agustus 94

 

(Tina Saratus Sajak Sunda, karya Abdullah Mustappa, spk.)

Kamerdikaan

Karya Apip Mustopa

 

kamerdikaan téh jang

jukut ngémploh sisi jalan

nu salawasna ditarincakan

ku nu resep mabal leumpang

 

kamerdikaan téh jang

jukut ngémploh di sampalan

nu dihakanan angonan aburan

tur unggal poé diaritan

tapi salawasna terus parucukan

 

kamerdikaan téh jang

waruga aku-aki rangkebong

dada ngagambang panon carelong

lantaran teu kendat mikiran hutang

 

(Tina Sajak Sunda Indonesia Emas, Karya Abdullah Mustappa, spk.)

Dalem Boncél

(Bagian ka-1)

Di tutugan Gunung Giriawas aya hiji lembur. Lembur leutik sarta nenggang, henteu gegek ngan opat-lima imah. Boh imah boh pakaranganana bararesih sarta raresik. Éta lembur katelahna Kandangwesi. Imah anu sajolan ti jalan, potongan garduh ngupuk, lain panggung maké kolong saperti nu lian. Anu bogana lain pituin urang dinya, tapi nu bubuara enggeus lila.

Di buruanana Éta imah rajeg lima-genep pangelatan manuk titiran laluhur, tihangna gombong saleunjeur-saleunjeur. Dina lebah saung kurungna maké papaés nanagaan dialus-alus, maké dicét sagala.

Di tepas imahna téa ogé rantuy kurung titiran: aya anu dicét beureum, aya anu diérmas, aya nu dirarawisan sarta digantungan tiiran-tiiran muté, éndah pisan. Manukna aya puluhna, balegér.

Méh unggal isuk waktu haneut poyan, anu bogana sok andekak dina babaléan di buruan, mani déngdék-déngkdék baé ngadéngékeun manuk anu keur ngarelak disarada patémbalan; bari ngagigirkeun cikopi lekoh ngebul, ngelepus udud.

Tampolana mun Si Pacar keur ngelak mah, lat poho kana ngenyot udud, da éta cenah lebar sieun kaliwat dina lebah lengketekungna.

Si Kabayan Ngala Roay

Dina hiji peuting Si Kabayan diajak ngala roay ku mitohana. Isukna, isuk-isuk bral ka haruma, rada jauh ti lemburna. Di jalan taya nu ngomong sakemék-kemék acan, sumawonna Si Kabayan da puguh tunduheun kénéh. Tuman héés nepi ka beurang, ari ieu isuk kénéh geus digugubrag dititah hudang.

“Teu kaharti ku mitoha,” ceuk dina pikirna, Sakitu geus kolot na aya kadedemes-kadedemes teuing kana dunya téh. Na keur naon dunya ari lain keur nyenangkeun awak? Ari ieu kalah jadi hukuman. Keun sia geura engké…”

Barang nepi ka huma pék ngala roay. Mitohana pohara getolna. Ari Si Kabayan mah meueus-meueus randeg, meueus-meueus janteng, teu kaur beubeunangan balas ngahuleng jeung ngarahuh bawaning sangeuk digawé. Siga-sigana mah rada mumuleun Si Kabayan téh.

Luak-lieuk, béh karérét karung wadah roay. Jol aya ingetan pikasenangeun. Gelenyu Si Kabayan imut.

“Mitoha! Mitoha!”

“Heuy!”

“Kula rék ka cai heula ieu mules beuteung. Bisi rada lila, dagoan nya! Ati-ati mun mitoha ninggalkeun!”

“Heug! Ulah lila teuing baé.”

“Kumaha engké wé, da kasakit mah ari datang kawas kilat, ari undur kundang iteuk.”

Bari ngomong téh mitohana tonggoy baé ngalaan roay teu luak-lieuk. Si Kabayan sup asup kana karung wadah roay. Awakna dipurungkutkeun bari ngareumpeukkan manéh ku roay nepi ka teu katémbong.

Si Kabayan Maling Nangka

Hiji poé Si Kabayan jalan-jalan. Manggih tangkal nangka di kebon batur. Nangkana geus aya nu asak. Si Kabayan kabitaeun. Atuh térékél wé naék kana tangkal nangka. Nangka nu geus asak téa diala, terus dipurak dina luhur tangkal. Keur kitu torojol nu bogana. Si Kabayan digebah.

“Hoyah, Si Kabayan maling nangka!”

“Henteu, da,” témbal Si Kabayan.

“Éta geutahna dina biwir, rapet?”

“Henteu, da diminyakan,” témbal Si Kabayan deui.

(Tina Lima Abad Sastra Sunda, karya Wahyu Wibisana, spk.)

Si Kabayan Ngala Nangka

Si Kabayan dititah ngala nangka ku mitohana. “Nu kolot ngala nangka téh, Kabayan!” Ceuk mitohana. Kencling Si Kabayan ka kebon, nyorén bedog rék ngala nangka. Barang nepi ka kebon, Si Kabayan alak-ilik kana tangkal nangka. Manggih nu geus kolot hiji tur gedé pisan. Tuluy waé diala. Barang dipanggul kacida beuratna.

“Wah, moal kaduga yeuh mawana, “ pikir Si Kabayan téh. Tuluy wé nangka téh ku Si Kabayan dipalidkeun ka walungan. Jung waé balik ti heula, da geus kolot ieuh!” ceuk Si Kabayan téh nyarita ka nangka.

Barang tepi ka imah, Si Kabayan ditanya ku mitohana.

“Kabayan, meunang ngala nangka téh?”

“Komo wé meunang mah, nya gedé nya kolot,” témbal Si Kabayan.

“Mana atuh ayeuna nangkana?” Mitohana nanya.

“Har, naha can datang kitu? Apan tadi téh dipalidkeun dititah balik ti heula, ceuk Si Kabayan téh.

“Ari manéh, na mana bodo-bodo teuing. Moal enya nangka bisa balik sorangan!” Mitoha Si Kabayan keuheuleun pisan.

“Wah nu bodo mah nangkana, kolot-kolot teu nyaho jalan balik,” ceuk Si Kabayan bari ngaléos.

(Tina Lima Abad Sastra Sunda, karya Wahyu Wibisana, spk,)

Lobster

Karya Taufik Faturrohman

Na piring
tilu lobster
meunang masak
goréng mentéga

Na jero dada
ratusan lobster
acan dipasak
nganaha-naha

Di ieu nagara
jutaan lobster
siap ngamangsa
diri kula
jeung andika

1995

(Tina Saratus Sajak Sunda, Karya Abdullah Mustappa, spk.)

Sajak Lagu Wajib

Karya Godi Suwana

Tingkelentrung sora lodong teu kabilang nu ngepung
nguriling bungking. Gumuruh soraning lodong
ngagoronggong tina jantung nu gorowong dilaung-laung
genggerong:” Sudah bebas negeri kita Indonesia merdeka!”
Mangpirang lodong ngalayang warna-warni hurung-hérang
jeung, teu ngakar na dapuran nanging anteng tingkowowong:
“Padamu negri kami mengabdi!”. Lodong pada lodong lohong
jeung lodong pacowong-cowong jeung songong pabohong-
bohong teu salempang kongkalikong teu hariwang najan
méhong sahong-hongeun: “Garuda pancasila akulah pendu
kungmu!” Rampak lodong dipirig lodong jeung lodong sedengkeun
dapuran awi tinggal tunggul tinghariul ngarep-ngarep iwung
nu teu renung-renung teu hayang ngalodong kosong.

agustus 94

(Tina Saratus Sajak Sunda, Karya Abdullah Mustappa, spk.)

Wawales ka nu Telenges

Di hiji leuweung, aya bagong anakan. Éta bagong téh keur huleng jentul waé bangun ngemu kabingung. Pangna kitu lantaran poé éta manéhna kudu nedunan jangji ka Sakadang Maung, nya éta masrahkeun anakna.

Hiji waktu manéhna kungsi dikerekeb ku Sakadang Maung. Harita Sakadang Bagong ceurik. “Sing karunya baé ka kuring, Sakadang Maung! Kuring téh geus kolot, dagingna ogé tangtu nya liat nya kelang. Kieu baé, engké lamun anak kuring geus lahir, ku kuring rék dibikeun ka andika. Tangtu dagingna empuk tur pelem.”

Ngadéngé caritaan Sakadang Bagong kitu, Sakadang maung téh teu tulus ngerekeb. Hiji waktu manéhna rék datang deui, nagih jangji.

Anjang-anjangan

Ku Wahyu Wibisana

Ujang jeung Nyai keur anjang-anjangan di émpér, Apa mah harita téh keur maca tajuk rencana nu nyaritakeun yén di nagara urang ayeuna teu perlu aya oposisi permanén.

Kadéngé Ujang pupuntenan, ditémbalan ku Nyai lentong naker, majarkeun téh, “Mangga calik di lebet. Mangga geura leueut. Teu aya nanaon di dieu mah.”

Sanajan harita Apa teu awas kana paripolah hidep duaan, tapi bisa nyipta yén Ujang meureun keur sila andekak hareupeun Nyai, jeung Nyai giak pisan ngasongkeun pipiringan leutik nu dieusian ku naon boa.

Si Untung, ucing hideung urang, kadéngé éong-éongan asup ka imah. Kadéngé Nyai gancang nitah nyumput ka Ki Sémah—majar téh aya maung hideung. Ujang nurut ka pribumi bari pok deui pok deui nyebut sieun maung.

“Keun urang gebah,” cék Nyai ngareugreugan, tuluy ngahushus ucing.

Tapi Si Untung éong-éongan baé. Dihus-hus beuki tarik, kalah ka beuki tarik deuih éong-éonganana—jigana mah marukan rék diparaban..

“Bangor Ucing téh ih,” cék Ujang bari kadéngé sada dibarung ku seuri leutik. Apa ngarti yén Ujang keur nyeungseurikeun Nyai nu enya-enya pisan hayang ngajaga sangkan suasana anjang-anjangan tetep nuluy, ulah kaganggu. Kari-kari ku Ujang ucing bet kalah disebut ucing, lain disebut maung.

“Maung kituh!” cék Nyai mani morongos.

“Ucing ah!” témbal Ujang tandes.

Ti dinya Ujang jeung Nyai pacéntal-céntal, “Maung! Ucing! Maung! Ucing!” Beuki lila beuki tarik jeung palambat-lambat

Nging Nyai ceurik, gancang asup ka imah nyoroyo ka Apa bari pupulih majar Ujang bangor.

Hayang nuluykeun jalan pikiran Nyai harita Apa téh, ku lantaran kitu jungkunung Apa nangtung, panon dibuncelikkeun, tuluy leumpang jajarigjeugan bari pok ngomong digoronggongkeun,” Ieu buta, ha-ha-ha-ha …, ieu buta, ha-ha-ha-ha …”

Nyai gancang lumpat deui ka émpér bari gogorowokan ngabéjaan ka Ujang aya buta. Basa Ujang rét ka Apa, Ujang gé gancang lumpat ka luar bari gogorowokan, “Aya buta! Aya buta!”

Ujang ngacir ka jalan, diseungseurikeun ku Nyai nu tuluy ngaléndéan Apa bari pok nyarita, “Apa da ieu mah nya, sanés buta.”Nyai gancang dirangkul ku Apa, dipangku, ngok dicium bari ngomong, “Maung gé sieuneun ku buta mah, nya?”

“Ku Apa sieuneun?” Nyai nanya panasaran.

(Tina “Anaking Jimat Awaking”, Karya Wahyu Wibisana)